♞ PERSONAGES
– Charles Gould: de spil van het verhaal, de eigenaar van de mijn die een centrale rol speelt in het politieke conflict. Zwijgzame, standvastige, plichtsgetrouwe Brit, die altijd rustig blijft
– Don José Avellanos: de nestor van het gezelschap, die als consigliere optreedt voor Charles en door zijn verbittering over de decennia vol dictators en juntas de dood zou verkiezen boven een nederlaag
– Nostromo: de grote held van Costaguana, een Italiaanse uitwijkeling die zo’n beetje als messias fungeert
– Martin Decoud: ironische kamergeleerde die zijns ondanks verwikkeld raakt in het conflict en geen terugweg meer ziet
– Giorgio Viola: de oude ‘garibaldino’ die boven alles Garibaldi en rechtvaardigheid aanbidt
༄ OPENINGSZIN
‘In the time of Spanish rule, and for many years afterwards, the town of Sulaco – the luxuriant beauty of the orange gardens bears witness to its antiquity – had never been commercially anything more important than a coasting port with a fairly large local trade in ox-hides and indigo.’
Conrad begint Nostromo met een klassieke negentiende-eeuwse beschrijving van de plaats waar het verhaal zich zal afspelen, waarvoor hij de fictieve Zuid-Amerikaanse republiek Costaguana bedacht. Sulaco is een stad aan de westkust die door zijn mijn een belangrijke rol speelt in de economie. Het land is imaginair maar het maakt een episode door die elk Zuid-Amerikaans land doorloopt: dat van een wisseling der revoluties, waarbij de regering die de vorige dictator verdreef nog niet is geïnstalleerd of een verse caudillo roept zichzelf tot potentaat uit en begint een nieuwe orde der dingen, die in zichzelf het mechanisme voor de volgende revolutie herbergt. En zo gaat het – lijkt het – maar eindeloos door. De laatste zin van de openingsparagraaf is een goed voorbeeld van Conrads grootse en poëtische taal: ‘Sulaco had found an inviolable sanctuary from the temptations of the trading world in the solemn hush of the deep Golfo Placido as if within an enormous semi-circular and unroofed temple open to the ocean, with its walls of lofty mountains hung with the morning draperies of cloud.’ Proza dat de wereld beschrijft met het gewicht en de metaforiek van de King James-Bible.
▼ INHOUD
Charles Gould, dankzij zijn mijn een machtige figuur op het nationale toneel, is de politieke instabiliteit die het land al sinds de schepping teistert beu en besluit verlicht despoot Ribera ruggensteun te geven, in de verwachting dat die eindelijk voor rust en rechtvaardigheid zal zorgen. Maar de duivel die overal in Spaans-Amerika voor souffleur speelt, steekt hier een stokje voor: generaal Montero valt zijn baas af en begint samen met een groep andere muitelingen een revolutie, wat hem uiteindelijk (kortstondig) het dictatorschap zal opleveren. Om te voorkomen dat de rijkdom van de mijn in handen van de usurpator valt, wordt Nostromo de opdracht gegeven de schat per schip in veiligheid te brengen. Daarna moet hij zorgen voor de contrarevolutie die een einde maakt aan de muiterij: zo balt de hoop van iedereen in Sulaco zich samen in de gestalte van Nostromo, die die last bedaard torst, samen met Martin Decoud, die hem vergezelt bij zijn tocht.
Ze geraken de baai uit maar moeten door een botsing snel aanmeren bij een klein eilandje, waar ze de schat verstoppen. Hier gaan ze uit elkaar: Nostromo heeft nog een taak te vervullen, Decoud bewaakt de schat. Nostromo behaalt vervolgens de overwinning maar het vergaat hen allebei niet goed: Decoud wordt gek van de eenzaamheid op het eiland en Nostromo voelt zich te weinig gewaardeerd wanneer hij, na het hele land gered te hebben, ondervindt dat er weinig is veranderd in zijn maatschappelijke status. Wat leidt tot een triest einde.
▲ WAAROM IS HET GOED
Boven alles is Nostromo de studie van twee personages, Martin Decoud en Nostromo zelf, de grote Italiaanse kapitein die bij leven al tot een mythe wordt, een legendevorming waar hij ijverig aan meewerkt. Decoud is de sceptische intellectueel, een in zichzelf gekeerde kamergeleerde vol ironie en speelse wijsheid die het liefst vanop een afstand commentaar levert op de actie, maar die door het lot een rol te vervullen krijgt in de politieke revolutie in Costaguana, – door het lot en de liefde. Vanwege zijn in Europa opgedane kennis en schrijfvaardigheden wordt hij door het regime gerekruteerd om een krant op te zetten, met als doel de pamflettaire desinformatie van de rebellen tegen te gaan; Decoud zou de vraag naast zich kunnen neerleggen om een veilig onderkomen in Europa te gaan zoeken, maar krijgt het niet over zijn hart Antonia, een jonge vrouw waar hij al als kleine jongen een zwak voor had, te verlaten.
Dit besef overrompelt de altijd discursief opererende Decoud, die weet wat voor gevaren zich zullen ophopen; maar de liefde is te sterk. Decoud is een grootse, Shakespeareaanse schepping, een hamletiaanse denker die zich genoodzaakt ziet een handelend subject te worden te midden van totale politieke chaos. Maar ondanks zijn deelnemen blijft hij het gebeuren tegelijk van buitenaf observeren, met een blik die de feilen, beweegredenen en idiosyncrasieën ziet achter de gestes, reputaties en het theaterspel van de betrokken actoren; deze dubbele hoedanigheid verleent zijn personage een sublieme ironie maar draagt ook een tragische component (‘But already there was something of mockery in Decoud’s suppressed excitement’ is een karakteristiek zinnetje), omdat hij maar al te goed inziet dat hij omwille van een meisje een doldrieste beslissing genomen heeft.
Hij lacht schamperend met de politieke situatie van Costaguana die hij voor een karikaturale opera verslijt, een eeuwige carrousel van caudillo’s zonder uitkomst, maar speelt uiteindelijk het spel mee en accepteert zelfs één van de hoofdrollen. De waanzin waartoe hij vervalt door alleen op het eiland te blijven doet denken aan de magnifieke scène in Moby Dick wanneer de scheepsjongen Pip overboord valt en enkele minuten ligt te spartelen in het zeewater voor hij gered wordt: in Melville’s meanderende zinnen wordt uitgelegd hoe die paar minuten waarin je als kleine mens wordt opgeslokt door de onmetelijke weidsheid van de golven genoeg zijn om je voorgoed krankzinnig te maken.
Decouds hoofdrol brengt hem aan de zijde van Nostromo, de Italiaanse zeevaarder wiens naam op ieders lippen ligt en die min of meer de rol van messias speelt in elk conflict, de man die de boel moet redden, een taak waar hij zich maar al te plichtsgetrouw van kwijt, want het wordt gaandeweg duidelijk dat zijn reputatie zijn hoogste goed is. Opnieuw hebben we te maken met een subtiel uitgewerkt personage, dat ironisch is zonder het te weten: Nostromo is geen valse held of eigenlijke lafaard, hij is dapper en succesvol, maar het gaat hem meer om de lof en de roem dan om het verwezenlijken van die heldendaden. Als enige ziet Decoud hier doorheen, zodat de uiteindelijke confrontatie en dialoog tussen de twee protagonisten meer nog dan de spannende verhaallijn een subliem spektakel oplevert: de grote Nostromo beseft dat de jonge intellectueel door het harnas van de mythe heen ziet en voelt zich niet helemaal op zijn gemak.
Zo is Nostromo een zeldzaam curiosum: een avonturenroman, maar ook een ideeënroman; een politieke thriller en een psychologische roman. Conrad gebruikt de premisse van een politieke revolutie in een Zuid-Amerikaans land om zijn groep personages, met elk hun specifieke eigenschappen en bedoelingen, voor situaties te stellen waar ze keuzes moeten maken die bepalend zullen zijn voor de rest van hun leven en karakter: Charles Gould brengt zijn eigen leven en dat van zijn vrouw in gevaar omdat hij koppig is en zijn principes boven alles hoogacht; Emilia Gould berust lankmoedig in haar lot hem bij te staan. De oude Viola kijkt, net als zijn vrouw en dochters, op naar Nostromo, in wie hij een grootmoedige vrijheidsstrijder ziet. De dokter wordt door het volk verweten misantroop te zijn en enkel aan zijn eigen hachje te denken, maar hij vervult wel zijn taak. Antonia verleidt Decoud maar moet hem onmiddellijk afstaan aan de contrarevolutie.
En te midden van dit alles staat Nostromo, een zeldzaam tragische combinatie van held en poseur: het is alsof zijn lichaam, dat de grote verwezenlijkingen tot een goed einde brengt, het omhulsel is van een leegte. Conrad boetseerde hiermee één van de grootste personages uit de wereldliteratuur, een reus die zijn eigen verhaal overstijgt, – gecomplementeerd door Martin Decoud, die alles en iedereen te slim af is met ironisch vernuft, maar niet kan optornen tegen absolute eenzaamheid en stilte. Conrads matige Engels (hij had als Poolse immigrant een sterk accent) was tijdens zijn leven legendarisch, maar met zijn pen kon bijna niemand wedijveren, misschien enkel Henry James.
✎ DE SCHRIJVER
Pools-Britse schrijver die de overgang markeert van de traditionele negentiende-eeuwse romankunst naar het modernisme. Had net als Melville een speciale affiniteit met de zee: de meeste van zijn romans en verhalen hebben een maritieme context. Een van die vervelende types die zich een vreemde taal zo goed eigen maken dat ze die beter beheersen dan moedertaalsprekers.
► VERDICT
Harold Bloom achtte Nostromo zo hoog dat hij van Faulkners opera maiora zei dat ze goed waren, maar nog geen Nostromo (terwijl hij Faulkner de grootste Amerikaanse schrijver van de twintigste eeuw noemde). Veel betere romans zijn er niet geschreven.
door Arthur
Waarom is het goed 